سلطان العارفین محی الدین در این باره در فصوص الحکم نوشته است:
… بنابراین، جانبِ مسجد الحرام یکی از آن‌ها [یعنی یکی از مراتبِ وجهِ حق] است. (1) در جانبِ مسجد الحرام، وجهُ الله (وجهِ حضرت حق) وجود دارد؛ اما نگو که وجهُ الله فقط اینجاست؛ بلکه هرگاه [آن را] درک کردی (2) توقّف کن؛ و در مورد رو کردن به جانبِ مسجد الحرام، ملازمِ ادب باش (3) ؛ و همچنین، ادب را در مورد محصور نکردنِ وجه (وجهُ الله) در این جاهای (4) خاص، پیوسته رعایت کن. (5) آن جاهای خاصْ از مصادیقِ جهت‌ها و جانب‌هایی اند که اجمالا روکنندگانی به جانبِ آن‌ها، رو می‌کنند.
بنابراین، برای تو در مورد حق – تعالی- روشن شد که حضرت حق در هر سَمت و سویی که افراد به آن رو می‌کنند، هست؛ و در واقع جز اعتقادات، وجود ندارد. (6)
(ترجمه و شرح فصوص الحکم به قلم علی شالچیان ناظر ج1، ص 562)
———————————
(1) مظاهرِ حق و جلوه‌گاه‌های حقْ مراتب مختلفی دارند؛ و آن‌ها از نظر مرتبه، یکسان نیستند.
(2) یعنی هرگاه درک کردی که وجهُ اللّه فقط درمسجد الحرام نیست.
(3) یعنی بدان که جانبِ مسجدالحرام نیز وجهُ الله و جلوه‌گاهی از حق، در مرتبه ای از مراتب است. پس هیچ کدام از جلوه‌گاه‌های حق را انکار نکن.
(4) این واژه در تصحیح عفیفی، "الأبنیة" ثبت شده است و سخنی از اختلاف در نسخهها به میان نیاورده است. (فصوص الحکم، ص 114) در برخی شروح نیز همین طور است (شرح فصوص قیصری، ص 746؛ و شرح فصوص خواجه پارسا، ص 257؛ و شرح فصوص ابن ترکه، ج1، ص 489) اما در آن نسخه‌های خطّی که تصویر آن‌ها نزد نگارنده است، "الأینیّة" است. در تعدادی از شروح نیز الأینیّة است.(شرح فصوص تلمسانی، ص 207؛ و شرح فصوص جندی، ص 462؛ و شرح فصوص کاشانی، ص 285؛ و خصوص النعم، ص 316؛ و شرح فصوص جامی، ص 267؛ و شرح فصوص بالی افندی، ص 150؛ و جواهر النصوص، ج1، ص 439)
(5) یعنی از سوی دیگر نیز، لازم است که رعایت ادب شود و "وجهُ الله" محصور و محدود به مکان‌هایی خاص و مظاهری خاص نگردد که اگر محدود به مکان‌هایی خاص و مظاهری خاص شود، این نیز بی‌ادبی است.
(6) به لحاظ مطلق بودن و احاطۀ وجودیِ حضرت حق و به لحاظ اینکه امکان احاطه به حضرت حق، برای کسی که از نگاه خودش به حضرت حق می‌نگرد وجود ندارد، پس امکان شناخت دقیقِ حضرت حق برای کسی که از نگاه خودش، به حضرت حق می‌نگرد وجود ندارد. بنابراین، واقعیّت در دسترس تودۀ مردم نیست، و فقط آنچه وجود دارد عقاید و نگرش‌های مختلف دربارۀ حضرت حق است؛ و هر صاحب اعتقادی بر اساس نسبتی که با حق دارد، نگرش و عقیده و اعتبار خود را دارد.
https://soloukema.blogsky.com