مکانیسم دعا در نگاه وحدت وجودی

برای روشن شدن موضوع، توجه به اموری، ضروری است:
1- در کتاب ترجمه و شرح فصوص و در کتاب وحدت وجود و نتایج آن، ذکر کرده ام که مقصود محی الدین این است که اگر افراد با حال عینِ ثابتۀ خود، چیزی را از حضرت حق درخواست کنند، این درخواست قطعا با اجابت همراه است و مقصود از تاثیرگذاشتن بر حق، این است که حالِ عین ثابتۀ کسی چیزی را از حق بخواهد که حتما حضرت حق آن درخواست را اجابت می‌کند و در همانجا بیان کرده ام که دعاهایی که مطابق با حالِ عین ثابته نباشد عینا اجابت نمی شود و حضرت حق چیزی دیگر را در عوضش، به شخص می دهد که مطابق با عین ثابته اش است.
از نظر محی الدین در وقوع هر پدیده، تنها فاعلیتِ حق (اثرگذاری حق) کافی نیست و قابلیت و استعدادِ افراد نیز برای تحقق آن اثر و نتیجه لازم است و این قابلیت و استعداد دریافتِ تاثیرات مختلف را در هر زمان، "حال عین ثابته" می گویند.
2- در نگاه وحدت وجودیِ محی الدین مخلوقات و عین ثابتۀ مخلوقات در واقع عینِ حق و تجلیِ حق است. پس هرگاه حال عین ثابتۀ کسی بر حق، تاثیر می‌گذارد و حضرت حق کاری را برای بنده، سبب سازی می کند در واقع، خودِ حق بر خودش تاثیرگذاشته است نه اینکه غیرِ حق بر او، تاثیر گذاشته باشد.
3- در مورد اسبابِ مختلفِ امور نیز باید گفت که اسبابِ مختلف نیز از نظر محی الدین، عین حق و تجلی حق هستند و غیر او نیستند بنابراین، وقتی کسی از دیدن مشکلات فردی دیگر، تحت تاثیر قرار می گیرد و به او کمک می کند در واقع، حق است که تحت تاثیرقرار گرفته است عینِ حق است و آنکه کمک کرده است عینِ حق است زیرا از نظر محی الدین اثرگذار و اثرپذیر و اثر، خود حق است و هیچ کس وجودِ مستقلی از خود ندارد.
از آنچه گفتیم معلوم شد که حضرت حق به اعتبار مظاهری که در عالَمِ خلق دارد، دارای عاطفه است؛ اما بر اساس ساحتِ ملکوت و فراملکوتیِ خود، عاطفه ندارد.