اهل سلوک و غیر اهل سلوک در منابع گوناگون از پیامبر (ص) نقل کرده اند که شخصی از پیامبر درباره کار گناه و کار نیک سوال کرد که چه کارهای کار بد است و چه کارهایی کار نیک است؟ پیامبر (ص) فرمود: "اِستفتِ قلبک" یعنی از قلب خودت نظر خواهی کن، تا قلبت پاسخ را به تو بگوید.
برای دورماندن از خطا در بهره مندی از این روایت، در بحث اخلاق و عرفان عملی، توجه به اموری ضروری است:
1- گرچه انسان در درون خویش، برخی امور مانند ظلم و تجاوز به حقوق دیگران را زشت، و عدالت و نیکی کردن را خوب می داند و این ربطی به این ندارد که آن شخص از چه قوم و با چه دین و مذهبی باشد اما اولاً در مصادیق عدالت و ظلم و… میان مردم و میان اهل فن، اختلاف نظر وجود دارد یعنی اکر در کلیّت آن اختلاف نداشته باشد در مصدایق و در جزئیات، اختلاف نظر وجود دارد. ثانیاً درون انسان در بسیاری از موضوعات، حکم مشخص و قاطع و ثابتی را در مسائل مختلف ندارد. یعنی به عنوان مثال، درون انسان‌ها در مورد اینکه گرفتنِ سود بانکی ربا است یا خیر و آیا این کار مطابق با حیاء است یا خیر، اتفاق نظری ندارند و درون افراد مختلف سخن های مختلفی به ایشان می‌گوید.
2- آن کس می تواند درباره نیک و بد از قلش نظر خواهی کند و به نتیجه شایسته ای دست یابد که از نگرش های خرافی و همچنین از سلطه غرایز و نفسانیات، پاک شده باشد؛ اما توده مردم که گرفتار عقاید خرافی اند و از سوی دیگر، غرایز نفسانی بر ایشان مسلط است چگونه می توانند از قلبِ خود نظر خواهی کنند و به حکم قلب خود عمل کنند؟! طبیعی است که افرادی که گرفتار خرافات و همچنین گرفتار غرایز نفسانی اند در استنباط هایِ درونی خود، با عینکِ خرافات و با عینک منافع شخصی خود، به استنباط می پردازند؛ و در نتیجه، توده مردم باید به اصول اخلاقیِ قابل قبول در آن جامعه، پایبند باشند؛ و مخاطبِ روایتِ مذکور سالکانی اند که از خرافات و از سلطه غرایز رها شده اند.