در یک اعتبار، خالق (ایجاد کننده کننده) دو نوع است. یک نوع خالق همان ایجاد کننده ای است که چیزی را در بیرونِ خودش، خلق می کند. مانند خالق‌ِ یک تابلو، یا کسی که شیرینی درست می کند که در بیرون از خود، چیزی را به وجود می آورد.
نوع دیگرِ خالق همان است که چیزی را در درون خودش، ایجاد می کند.
در جهان ماده، چیزهایی که درست می شود اغلب از نوعِ اول است یعنی به وجود آورنده اش در بیرون از خودش، چیزی را درست می کند و در موارد اندکی نمونه هایی می‌توان یافت که ایجاد کننده ای چیزی را در خودش، ایجاد کند. به عنوان مثال ، کسی که موی سر خود را خودش کوتاه می کند یا خانمی که خودش را آرایش می کند اثری را در خودش ایجاد می‌کند؛ یا وقتی دست شما زخم می شود بدن شما خودش آن را ترمیم می کند.
اینجا اختلاف پیش می آید که آیا خداوند جهان را در بیرون خودش به وجود آورده است یا در درون خودش؟
کسانی که نگرش وحدت وجودی ندارند، گمان می کنند که خداوند این جهان را در بیرون از خودش، آفریده است؛ اما عارفان وحدت وجودی با کشف و شهود، دریافته اند که حضرت حق جهان را در درون خویش، آفریده است. و به بیان ساده‌تر، جهان و پدیده های جهان، از خدا و در درونِ ساحت حق است.
اگر سوال شود که چه دلیلی بر این موضوع وجود دارد که خدا جهان را در درون خویش آفریده است و جهان در بیرون از خدا نیست؟
پاسخ محی الدین این است که این موضوع از طریق شهود قابل درک است و برهان عقلی در این باره را فقط به کسانی می توان ارائه کرد که اعتقاد به وجود خداوند و یا به تعبیر دیگر، باور به وجودی مطلق و نامحدود داشته باشند . پس اگر کسی بر این باور باشد که هستی را فقط مجموعه اجزایی پراکنده و محدود تشکیل داده اند و ذاتی مطلق وجوذ ندارد برای چنین کسی پیش از اینکه بپذیرد که وجودی مطلق و نامحدود در جهان وجود دارد، نمی توان وحدت وجود را اثبات کرد و در نتیجه نمی‌توان برای او اثبات کرد که هستی از خدا و در درون خداست؛ اما برای کسی که باور به وجود خدا (وجودِ ذاتی مطلق و نامحدود) دارد می‌توان چنین استدلال کرد که لازمه وجودِ ذاتی مطلق و نامحدود این است که مخلوقات و موجوداتِ محدودِ جهان در درونِ این ذاتِ نامحدود باشند زیرا اگر مخلوقات محدود در بیرون حق باشند و به بیان دیگر اگر چیزی به عنوان "بیرونِ حق" وجود داشته باشد این بدان معناست که ذاتِ خداوند محدود است و مطلق و بیکران نیست زیرا واگر حضرت حق بیکران باشد، دیگر بیرونی وجود نخواهد داشت.
بنابراین، یک مسلمان با اعتقاد به وجودِ خداوند، ناگزیر است که وحدت وجود را بپذیرد؛ و از این رو، اگر کودک شما از شما سوال کرد که خدا کجاست؟ ساده ترین و بهترین پاسخ این است که بگویید: ما از خدا و در درونِ خدا هستیم.
برای اطلاع بیشتر از جزئیات بحث موافقان و مخالفان وحدت وجود به کتاب "سلوک ما"، اثر اینجانب (علی شالچیان ناظر) مراجعه بفرمایید.
https://soloukema.blogsky.com/