تمثیل خورشید و پرتوهای آن

یکی از تمثیل‌ها دربارۀ وحدت وجود و دربارۀ نسبتِ حضرت حق و جهانْ که محی الدین اشاره‌وار آن را ذکر کرده است، تمثیل خورشید و پرتوهای آن است.
در این تمثیل، خورشید به منزلۀ حضرت حق است و پرتوهای خورشید همان مظاهرِ حضرت حق و مخلوقات اند؛ و می‌دانیم که پرتوهای خورشید متّحد با خورشیدند و وجودِ مستقل ندارند.
از نقاطِ قوّتِ این تمثیل، این است که این تمثیل به طور آشکار، حاکی از این است که مخلوقات و مظاهرِ حضرت حق هویّتی مستقل ندارند؛ همان طور که انوار و پرتو‌های خورشید هویّتی مستقل ندارند.
اگر گفته شود که این تمثیل نمی‌تواند در مورد حضرت حق درست باشد، زیرا خورشید روزی خاموش می‌شود در حالی که حضرت حق زوال ندارد، در پاسخ باید گفت: همان طور که پیش از این نیز اشاره شد، در تشبیه و تمثیل، میانِ دو شیء یا دو موضوع، از هر لحاظ، شباهت وجود ندارد؛ و فقط از یک وجه، یا از برخی وجوه، شباهت وجود دارد.